جستجو در مطالب و اشخاص
أبو إسماعیل حماد بن إسحاق بن إسماعیل بن حماد بن زید بن درهم الجهضمی الأزدی، مشهور به‌ "اَزْدی"‌، مکنی به "ابواسماعیل"‌، در سال 197 یا 199 ه.ق، در "بصره‌" به‌ دنیا آمد. وی در زادگاهش نزد "احمد بن‌ مُعذَّل"‌ (متوفی‌ 240 ه.ق) فقه‌ آموخت‌ و پس از کسب مدارج علمی در فقه و حدیث به وعظ و تدریس پرداخت و بعد از مدتی‌ در "بغداد" عهده‌ دار امر قضا و افتا شد. حماد بن‌ اسحاق،‌ با خلفا عباسی مصاحبت‌ داشت‌ و از خواص‌ "الموفق‌ ابو احمد بن‌ متوکل"‌ شمرده‌ می ‌شد، او در جنگ‌ بین‌ "الموفق"‌ و "محمد بن‌ عبدالله‌ بن‌ طاهر"، میانجی‌ِ صلح‌ و حامل‌ نامه‌ های‌ دو طرف‌ جنگ‌ بود. "المُهادنه"‌ و "الرَّدعلی‌ الشافعی" از جمله آثار حماد بن‌ اسحاق‌ بوده که سرانجام در سال 267 یا 269 یا 270 ه.ق، در "شوش"‌ درگذشت‌. 

أبو إسماعیل حماد بن إسحاق بن إسماعیل بن حماد بن زید بن درهم الجهضمی الأزدی، مشهور به‌ "اَزْدی"‌، مکنی به "ابواسماعیل"‌، در سال 197 یا 199 ه.ق، در "بصره‌" به‌ دنیا آمد. وی در زادگاهش نزد "احمد بن‌ مُعذَّل"‌ (متوفی‌ 240 ه.ق) فقه‌ آموخت‌ و پس از کسب مدارج علمی در فقه و حدیث به وعظ و تدریس پرداخت و بعد از مدتی‌ در "بغداد" عهده‌ دار امر قضا و افتا شد. حماد بن‌ اسحاق،‌ با خلفا عباسی مصاحبت‌ داشت‌ و از خواص‌ "الموفق‌ ابو احمد بن‌ متوکل"‌ شمرده‌ می ‌شد، او در جنگ‌ بین‌ "الموفق"‌ و "محمد بن‌ عبدالله‌ بن‌ طاهر"، میانجی‌ِ صلح‌ و حامل‌ نامه‌ های‌ دو طرف‌ جنگ‌ بود. "المُهادنه"‌ و "الرَّدعلی‌ الشافعی" از جمله آثار حماد بن‌ اسحاق‌ بوده که سرانجام در سال 267 یا 269 یا 270 ه.ق، در "شوش"‌ درگذشت‌. 


حمّاد دو پسر به نام های "ابراهیم"‌ و "محمد" نیز داشت. ابراهیم "ابراهیم"‌ مکنی به‌ "ابواسحاق‌"، در سال 240 یا 241 ه.ق، به ‌دنیا آمد و نزد عمویش‌، "اسماعیل"‌، فقه‌ خواند. وی‌ علاوه‌ بر پدرش‌، از کسانی‌ چون‌ "محمد بن‌ یحیی‌ خِشی‌/ خُشَنی"‌، "ابو داوود سجستانی"‌ (متوفی‌ 275 ه.ق) و "زید بن‌ اَخْرم‌/ اَخْزم‌" (متوفی‌ 257 ه.ق) حدیث‌ شنید. دو تن‌ از فرزندان‌ "ابراهیم"‌، یکی‌ "احمد" کنیه ‌اش‌ "ابوعثمان"‌، قاضی ‌مصر، متوفی‌ 329 ه.ق و دیگری‌ "علی‌" کنیه ‌اش‌ "ابوالحسن"‌، قاضی‌ "اهواز" و افرادی‌ چون‌ "ابوبکر ابهری"‌ (متوفی‌ 375 ه.ق) و "ابوالحسن‌ دارَقُطْنی"‌ (متوفی‌ 385) و "ابواسحاق‌ دینوَری"‌ از او روایت‌ کرده‌اند، "هارون"‌، فرزند دیگر "ابراهیم"‌، قاضی‌ "مصر" بود که در سال 328 ه.ق، درگذشت‌. محمد محمد، پسر دیگر حمّاد، را جوانی‌ پاکدامن‌، مورد اعتماد "موفقِ عباسی"‌ و صاحب‌ منصب ‌قضا در "بصره"‌ معرفی‌ کرده‌اند، او در سال 276 ه.ق، از دنیا رفت‌. 

حمّاد دو پسر به نام های "ابراهیم"‌ و "محمد" نیز داشت. ابراهیم "ابراهیم"‌ مکنی به‌ "ابواسحاق‌"، در سال 240 یا 241 ه.ق، به ‌دنیا آمد و نزد عمویش‌، "اسماعیل"‌، فقه‌ خواند. وی‌ علاوه‌ بر پدرش‌، از کسانی‌ چون‌ "محمد بن‌ یحیی‌ خِشی‌/ خُشَنی"‌، "ابو داوود سجستانی"‌ (متوفی‌ 275 ه.ق) و "زید بن‌ اَخْرم‌/ اَخْزم‌" (متوفی‌ 257 ه.ق) حدیث‌ شنید. دو تن‌ از فرزندان‌ "ابراهیم"‌، یکی‌ "احمد" کنیه ‌اش‌ "ابوعثمان"‌، قاضی ‌مصر، متوفی‌ 329 ه.ق و دیگری‌ "علی‌" کنیه ‌اش‌ "ابوالحسن"‌، قاضی‌ "اهواز" و افرادی‌ چون‌ "ابوبکر ابهری"‌ (متوفی‌ 375 ه.ق) و "ابوالحسن‌ دارَقُطْنی"‌ (متوفی‌ 385) و "ابواسحاق‌ دینوَری"‌ از او روایت‌ کرده‌اند، "هارون"‌، فرزند دیگر "ابراهیم"‌، قاضی‌ "مصر" بود که در سال 328 ه.ق، درگذشت‌. محمد محمد، پسر دیگر حمّاد، را جوانی‌ پاکدامن‌، مورد اعتماد "موفقِ عباسی"‌ و صاحب‌ منصب ‌قضا در "بصره"‌ معرفی‌ کرده‌اند، او در سال 276 ه.ق، از دنیا رفت‌. 


حمّاد بن اسحاق، در استماع‌ حدیث‌، شاگرد کسانی‌ چون‌: -مُسْلم‌ بن‌ ابراهیم‌ فَراهیدی‌ (متوفی ‌222) -عبداللّه‌ قَعْنبی‌ (متوفی ‌221) -اسماعیل‌ بن‌ اَبی‌ اُوَیس‌ (متوفی‌ 226) -ابومُصعَب‌ زُهری‌ (متوفی‌ 235) -اسحاق‌بن‌ محمد فَرْوی‌ (متوفی‌ 226) 

حمّاد بن اسحاق، در استماع‌ حدیث‌، شاگرد کسانی‌ چون‌: -مُسْلم‌ بن‌ ابراهیم‌ فَراهیدی‌ (متوفی ‌222) -عبداللّه‌ قَعْنبی‌ (متوفی ‌221) -اسماعیل‌ بن‌ اَبی‌ اُوَیس‌ (متوفی‌ 226) -ابومُصعَب‌ زُهری‌ (متوفی‌ 235) -اسحاق‌بن‌ محمد فَرْوی‌ (متوفی‌ 226) 


به‌ نقل‌ "وَکیع‌"، حمّاد بن اسحاق احادیث‌ بسیاری‌ از بر کرد، "خطیب‌ بغدادی‌"  او را "ثقه"‌ دانست، برخی‌ چون‌ فرزندش‌ "ابراهیم"‌، "یحیی ‌بن‌ اَکْثَم‌ تَمیمی"‌، "محمد بن‌ جعفر خَرائطی"‌ (متوفی‌ 327) و "حسین‌ بن‌ اسماعیل‌ مَحاملی"‌ (متوفی‌ 330) از او حدیث‌ شنیدند. 

به‌ نقل‌ "وَکیع‌"، حمّاد بن اسحاق احادیث‌ بسیاری‌ از بر کرد، "خطیب‌ بغدادی‌"  او را "ثقه"‌ دانست، برخی‌ چون‌ فرزندش‌ "ابراهیم"‌، "یحیی ‌بن‌ اَکْثَم‌ تَمیمی"‌، "محمد بن‌ جعفر خَرائطی"‌ (متوفی‌ 327) و "حسین‌ بن‌ اسماعیل‌ مَحاملی"‌ (متوفی‌ 330) از او حدیث‌ شنیدند. 


حمّاد بن اسحاق نزد خلفای‌ عباسی‌ از جایگاه‌ خاصی‌ برخوردار بود و نزد "ابو احمد بن‌ متوکل"‌، معروف‌ به‌ "موفق"‌ (برادر معتز)، از خاصان‌ به‌ شمار ‌رفت‌. وی‌ در منازعه‌ سال‌ 251 ه.ق، کوشید میان‌ موالی‌، که‌ از "موفق"‌ پشتیبانی‌ می‌ کردند و "ابن‌ طاهر محمدبن‌ عبداللّه"‌ (امیربغداد و کاتب‌ قبلی‌ معتز عباسی‌) صلح‌ برقرار کند و نامه ‌هایی‌ هم‌ میان‌ "ابن‌ طاهر" و "موفق"‌ رد و بدل‌ کرد. هنگام‌ کناره ‌گیری‌ "معتز" از خلافت‌، حمّاد بن‌ اسحاق‌ از کسانی‌ بود که‌ به‌ خلع‌ او شهادت‌ داد، اما در همین‌ سال‌ "محمد بن‌ واثق‌"، ملقب‌ به‌ "المهتدی‌ باللّه"‌، حکومت‌ را در دست‌ گرفت‌ و حمّاد را به‌ سبب‌ مکاتبه‌ ای‌ که‌ در سفر "مکه‌" با "موفق‌" کرده‌ بود، مجازات‌ کرد. به‌ فرمان‌ وی‌، حمّاد را به‌ نشانه‌ تحقیر سوار استر کردند و در "سامرا" (مرکز خلافت‌) چرخاندند و سپس‌ او را به‌ "اهواز" تبعید کردند. 

حمّاد بن اسحاق نزد خلفای‌ عباسی‌ از جایگاه‌ خاصی‌ برخوردار بود و نزد "ابو احمد بن‌ متوکل"‌، معروف‌ به‌ "موفق"‌ (برادر معتز)، از خاصان‌ به‌ شمار ‌رفت‌. وی‌ در منازعه‌ سال‌ 251 ه.ق، کوشید میان‌ موالی‌، که‌ از "موفق"‌ پشتیبانی‌ می‌ کردند و "ابن‌ طاهر محمدبن‌ عبداللّه"‌ (امیربغداد و کاتب‌ قبلی‌ معتز عباسی‌) صلح‌ برقرار کند و نامه ‌هایی‌ هم‌ میان‌ "ابن‌ طاهر" و "موفق"‌ رد و بدل‌ کرد. هنگام‌ کناره ‌گیری‌ "معتز" از خلافت‌، حمّاد بن‌ اسحاق‌ از کسانی‌ بود که‌ به‌ خلع‌ او شهادت‌ داد، اما در همین‌ سال‌ "محمد بن‌ واثق‌"، ملقب‌ به‌ "المهتدی‌ باللّه"‌، حکومت‌ را در دست‌ گرفت‌ و حمّاد را به‌ سبب‌ مکاتبه‌ ای‌ که‌ در سفر "مکه‌" با "موفق‌" کرده‌ بود، مجازات‌ کرد. به‌ فرمان‌ وی‌، حمّاد را به‌ نشانه‌ تحقیر سوار استر کردند و در "سامرا" (مرکز خلافت‌) چرخاندند و سپس‌ او را به‌ "اهواز" تبعید کردند. 


به‌ گفته‌ "ابن‌ ندیم‌"، وی‌ دارای‌ آثار متعددی‌ بوده‌، اما‌ تنها آثاری‌ که‌ از وی‌ باقی‌ مانده‌، عبارتند از: -ترکه النبی‌(ص‌) و السبل‌ التّی‌ وجهها فیها،‌ فرزند وی‌ "ابراهیم"‌ آن‌ را روایت‌ کرد، در این‌ کتاب‌ مؤلف‌ کوشش‌ کرده‌، ثابت‌ کند که‌ پیامبر اسلام‌(ص‌) ارثی‌ به‌ جای‌ نگذاشته‌ و آنچه‌ از او باقی‌ مانده‌ صدقه‌ است‌. نسخه ‌ای‌ از این‌ کتاب‌ ضمن‌ مجموعه ‌ای‌ در کتابخانه "ظاهریه‌" موجود است‌. -المُهادنه ‌-الرَّدعلی‌ الشافعی‌ 

به‌ گفته‌ "ابن‌ ندیم‌"، وی‌ دارای‌ آثار متعددی‌ بوده‌، اما‌ تنها آثاری‌ که‌ از وی‌ باقی‌ مانده‌، عبارتند از: -ترکه النبی‌(ص‌) و السبل‌ التّی‌ وجهها فیها،‌ فرزند وی‌ "ابراهیم"‌ آن‌ را روایت‌ کرد، در این‌ کتاب‌ مؤلف‌ کوشش‌ کرده‌، ثابت‌ کند که‌ پیامبر اسلام‌(ص‌) ارثی‌ به‌ جای‌ نگذاشته‌ و آنچه‌ از او باقی‌ مانده‌ صدقه‌ است‌. نسخه ‌ای‌ از این‌ کتاب‌ ضمن‌ مجموعه ‌ای‌ در کتابخانه "ظاهریه‌" موجود است‌. -المُهادنه ‌-الرَّدعلی‌ الشافعی‌ 


حمّاد سرانجام در سال 267 یا 269 یا 270 ه.ق، در "شوش"‌ درگذشت‌. 

حمّاد سرانجام در سال 267 یا 269 یا 270 ه.ق، در "شوش"‌ درگذشت‌. 


تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۱۷:۰۹:۴۶

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۸/۰۳/۰۷ ۰۱:۳۵:۲۱

حماد بن اسحاق جهضمی

خلاصه زندگی نامه

 حماد بن اسحاق بن اسماعیل بن حماد بن زید بن درهم الجهضمی الازدی، مشهور به‌ اَزْدی، مکنی به ابواسماعیل، محدّث‌، فقیه‌ و قاضی‌ مالکی‌ در قرن‌ سوم‌ ه.ق، بود. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع