جستجو در مطالب و اشخاص
مصطفى عزمی ‌زاده حالتى در تاریخ 15 شعبان 977، در خانواده‌اى اهل علم، در استانبول به دنیا آمد. به مناسبت نام پدرش، "پیرمحمد عزمی ‌افندى"، به "عزمی ‌زاده" شهرت یافت. پدرش معلم شاهزاده "محمد" که بعدها "سلطان محمد سوم" شد، بود و اشعارى به ترکى عثمانى، چَغَتایى، عربى و فارسى سروده است. حالتى از کودکى به تحصیل پرداخت و نزد علماى عصر خود، به ‌ویژه از "سعدالدین افندى"، "شیخ‌ الاسلام عثمانى"، درس خواند و در حدود بیست سالگى مدرّس شد و در مدارس استانبول به تدریس پرداخت و، با طى مراتب، به افتخار تدریس در مدرسه "سلیمانیه" نایل آمد. از 32 سالگى در شام و قاهره و بورسه و ادرنه به کار قضا پرداخت و بعد به مقام "قاضى عسکرىِ آناطولى" و سپس "روم ‌ایلى" رسید و در این دوره بارها معزول و خانه ‌نشین شد و سرانجام در سال 1038 بازنشسته گردید و در سال 1040 درگذشت. 

مصطفى عزمی ‌زاده حالتى در تاریخ 15 شعبان 977، در خانواده‌اى اهل علم، در استانبول به دنیا آمد. به مناسبت نام پدرش، "پیرمحمد عزمی ‌افندى"، به "عزمی ‌زاده" شهرت یافت. پدرش معلم شاهزاده "محمد" که بعدها "سلطان محمد سوم" شد، بود و اشعارى به ترکى عثمانى، چَغَتایى، عربى و فارسى سروده است. حالتى از کودکى به تحصیل پرداخت و نزد علماى عصر خود، به ‌ویژه از "سعدالدین افندى"، "شیخ‌ الاسلام عثمانى"، درس خواند و در حدود بیست سالگى مدرّس شد و در مدارس استانبول به تدریس پرداخت و، با طى مراتب، به افتخار تدریس در مدرسه "سلیمانیه" نایل آمد. از 32 سالگى در شام و قاهره و بورسه و ادرنه به کار قضا پرداخت و بعد به مقام "قاضى عسکرىِ آناطولى" و سپس "روم ‌ایلى" رسید و در این دوره بارها معزول و خانه ‌نشین شد و سرانجام در سال 1038 بازنشسته گردید و در سال 1040 درگذشت. 


اگرچه "عطائى" شاگرد حالتی، او را "استاد شعراى روم" نامیده، نظر غالب آن است که وى از شعراى درجه اول عثمانى نیست. آنچه مایه شهرت او به شاعرى شده، رباعیاتش است که تعداد آنها را بین نهصد تا هزار دانسته‌اند. بعضى نسخ دیوان او دربردارنده شمارى از رباعیهاى اوست. رباعیات حالتی به صورت مستقل هم تدوین شده است. بعضى او را "استاد رباعى" و "خیام رومى" نامیده‌اند و "ندیم" شاعر معروف قرن دوازدهم، شعر او را ستوده است. به نظر "گیب"، رباعیات حالتى داراى اصالت و عمق رباعیات خیام نیست. 

اگرچه "عطائى" شاگرد حالتی، او را "استاد شعراى روم" نامیده، نظر غالب آن است که وى از شعراى درجه اول عثمانى نیست. آنچه مایه شهرت او به شاعرى شده، رباعیاتش است که تعداد آنها را بین نهصد تا هزار دانسته‌اند. بعضى نسخ دیوان او دربردارنده شمارى از رباعیهاى اوست. رباعیات حالتی به صورت مستقل هم تدوین شده است. بعضى او را "استاد رباعى" و "خیام رومى" نامیده‌اند و "ندیم" شاعر معروف قرن دوازدهم، شعر او را ستوده است. به نظر "گیب"، رباعیات حالتى داراى اصالت و عمق رباعیات خیام نیست. 


آثار حالتى بر دو دسته‌اند که هیچ ‌یک از آنها به ‌چاپ نرسیده است، عبارتند از: آثار منظوم - دیوان اشعار - مثنوی ساقی نامه، حدودا پانصد بیتى، در بحر متقارب، که صوفیانه به ‌شمار آمده - ترجمه حدود پانصد بیت از مثنوى مهر و مشترى عصّارِ تبریزى آثار منثور - منشآت، مجموعه نامه‌های حالتی به بعضى معاصران خود، حاکى از مهارتش در نگاشتن نثرمنشیانه - تذکره الاولیاء و مراقد الاصفیاء فى اطراف بغداد، درباره مزارات و شرح‌ احوال اولیاى مدفون در بغداد و اطراف آن - نتائج الافکار یا حاشیه على شرح المنار لابن مَلَک، در اصول - حاشیه على شرح دُرر و غُرر لِمُلاخسرو - تعلیقات على شرح الهدایه - تعلیقات على شرح المفتاح، در فقه - شرح مغنی ‌اللبیب در نحو 

آثار حالتى بر دو دسته‌اند که هیچ ‌یک از آنها به ‌چاپ نرسیده است، عبارتند از: آثار منظوم - دیوان اشعار - مثنوی ساقی نامه، حدودا پانصد بیتى، در بحر متقارب، که صوفیانه به ‌شمار آمده - ترجمه حدود پانصد بیت از مثنوى مهر و مشترى عصّارِ تبریزى آثار منثور - منشآت، مجموعه نامه‌های حالتی به بعضى معاصران خود، حاکى از مهارتش در نگاشتن نثرمنشیانه - تذکره الاولیاء و مراقد الاصفیاء فى اطراف بغداد، درباره مزارات و شرح‌ احوال اولیاى مدفون در بغداد و اطراف آن - نتائج الافکار یا حاشیه على شرح المنار لابن مَلَک، در اصول - حاشیه على شرح دُرر و غُرر لِمُلاخسرو - تعلیقات على شرح الهدایه - تعلیقات على شرح المفتاح، در فقه - شرح مغنی ‌اللبیب در نحو 


دیوان اشعار  که "حاجی ‌خلیفه" آن را "اجلّ دواوین علماء الروم" به ‌شمار آورده است. نسخ متعددى از آن در کتابخانه‌هاى استانبول هست که از آن میان نسخه کتابخانه "سلیمانیه" دربردارنده 30 قصیده، 411 غزل، 3 مسدس، یک ترکیب‌ بند، 116 قطعه، 593 رباعى و 327 مفرد است. بسیارى از اشعار دیوان حالتى، به ‌ویژه غزلیاتش، آکنده از اظهار شکایت از روزگار و قدرنشناسى ابناى زمانه است که احتمالاً ناشى از آشفتگى زمانه و معزولیتها و خانه ‌نشینیهاى دوران خدمت ادارى او بوده است. ترجمه مثنوی مهر و مشتری  از دیگر آثار حالتى، ترجمه حدود پانصد بیت از مثنوى "مهر و مشترى" اثر "عصّارِ تبریزى"، از فارسى به ترکى، به منظور تکمیل ترجمه ناتمام پدرش است، گرچه گفته شده که این ترجمه همچنان ناتمام است. 

دیوان اشعار  که "حاجی ‌خلیفه" آن را "اجلّ دواوین علماء الروم" به ‌شمار آورده است. نسخ متعددى از آن در کتابخانه‌هاى استانبول هست که از آن میان نسخه کتابخانه "سلیمانیه" دربردارنده 30 قصیده، 411 غزل، 3 مسدس، یک ترکیب‌ بند، 116 قطعه، 593 رباعى و 327 مفرد است. بسیارى از اشعار دیوان حالتى، به ‌ویژه غزلیاتش، آکنده از اظهار شکایت از روزگار و قدرنشناسى ابناى زمانه است که احتمالاً ناشى از آشفتگى زمانه و معزولیتها و خانه ‌نشینیهاى دوران خدمت ادارى او بوده است. ترجمه مثنوی مهر و مشتری  از دیگر آثار حالتى، ترجمه حدود پانصد بیت از مثنوى "مهر و مشترى" اثر "عصّارِ تبریزى"، از فارسى به ترکى، به منظور تکمیل ترجمه ناتمام پدرش است، گرچه گفته شده که این ترجمه همچنان ناتمام است. 


مصطفى عزمی ‌زاده حالتى در شعبان 1040 درگذشت و در صحن مدرسه‌اى که به خودش تعلق داشت، به خاک سپرده شد. "عطائى"، شاگرد حالتى، ضمن تأکید بر کثرت احاطه وى به علوم و فنون و یگانگی‌اش در انواع علوم و معارف، نوشته است که پس از درگذشت او سه الی چهار هزار جلد کتاب در کتابخانه‌اش بود که بر حواشى آنها یادداشتهاى مفید و لطایف اشعار نوشته شده بود. 

مصطفى عزمی ‌زاده حالتى در شعبان 1040 درگذشت و در صحن مدرسه‌اى که به خودش تعلق داشت، به خاک سپرده شد. "عطائى"، شاگرد حالتى، ضمن تأکید بر کثرت احاطه وى به علوم و فنون و یگانگی‌اش در انواع علوم و معارف، نوشته است که پس از درگذشت او سه الی چهار هزار جلد کتاب در کتابخانه‌اش بود که بر حواشى آنها یادداشتهاى مفید و لطایف اشعار نوشته شده بود. 


تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۱۷:۲۱:۴۵

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۸/۰۳/۰۷ ۰۱:۳۶:۴۵

مصطفی عزمی زاده حالتی

خلاصه زندگی نامه

 مصطفى عزمی ‌زاده حالتى، از شعرای عثمانی در صده دهم و یازدهم هجری که بیشتر با رباعیاتش شهرت یافته است. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع