جستجو در مطالب و اشخاص
مهدی ‌قلی خان هدایت، معروف به خان خانان و ملقب به مخبرالسلطنه، در هفتم شعبان 1280ه.ق. برابر با اواخر سال 1242 شمسی در تهران متولد شد. او سومین پسر علیقلی خان مخبرالدوله و نوه رضاقلی خان هدایت است. مهدی قلی خان پس از اتمام تحصیلات مقدماتی در زادگاهش به همراه برادرش مرتضی قلی خان صنیع الدوله به آلمان رفت و به تکمیل معلومات پرداخت. وی به زبان های آلمانی، فرانسه و انگلیسی آشنا بود و از علوم قدیمه نیز اطلاع داشت. او از رجال سیاسی عصر قاجار و پهلوی است که در مقاطع مختلف متصدی مناصب مختلفی از جمله حکومت آذربایجان و فارس، نمایندگی مجلس در صدر مشروطه، وزارت علوم، وزارت فواید عامه، وزارت عدلیه، ریاست دیوان تمیز (دیوان عالی کشور) و بالاخره نخست‌وزیر ایران در دوره رضاشاه پهلوی بود. هدایت قریب سی سال در صحنه سیاسی ایران، در غالب کابینه ها عضویت داشت. سه بار والی آذربایجان و یک بار والی فارس شد. از همه مهمتر، متجاوز از شش سال در اوایل سلطنت رضاشاه، رئیس الوزرای ایران بود و در تمام بازی های سیاسی آن زمان، نقش اول را بر عهده داشت. تمدید قرارداد 1933م نفت، در دوران نخست وزیری او انجام گرفت. وی یکی از هفت تن از وزرای دوران قاجاریه بود که در سلطنت پهلوی به نخست وزیری رسیدند. مخبرالسلطنه زمان شش پادشاه را درک کرد و در سال 1334 درگذشت. 

مهدی ‌قلی خان هدایت، معروف به خان خانان و ملقب به مخبرالسلطنه، در هفتم شعبان 1280ه.ق. برابر با اواخر سال 1242 شمسی در تهران متولد شد. او سومین پسر علیقلی خان مخبرالدوله و نوه رضاقلی خان هدایت است. مهدی قلی خان پس از اتمام تحصیلات مقدماتی در زادگاهش به همراه برادرش مرتضی قلی خان صنیع الدوله به آلمان رفت و به تکمیل معلومات پرداخت. وی به زبان های آلمانی، فرانسه و انگلیسی آشنا بود و از علوم قدیمه نیز اطلاع داشت. او از رجال سیاسی عصر قاجار و پهلوی است که در مقاطع مختلف متصدی مناصب مختلفی از جمله حکومت آذربایجان و فارس، نمایندگی مجلس در صدر مشروطه، وزارت علوم، وزارت فواید عامه، وزارت عدلیه، ریاست دیوان تمیز (دیوان عالی کشور) و بالاخره نخست‌وزیر ایران در دوره رضاشاه پهلوی بود. هدایت قریب سی سال در صحنه سیاسی ایران، در غالب کابینه ها عضویت داشت. سه بار والی آذربایجان و یک بار والی فارس شد. از همه مهمتر، متجاوز از شش سال در اوایل سلطنت رضاشاه، رئیس الوزرای ایران بود و در تمام بازی های سیاسی آن زمان، نقش اول را بر عهده داشت. تمدید قرارداد 1933م نفت، در دوران نخست وزیری او انجام گرفت. وی یکی از هفت تن از وزرای دوران قاجاریه بود که در سلطنت پهلوی به نخست وزیری رسیدند. مخبرالسلطنه زمان شش پادشاه را درک کرد و در سال 1334 درگذشت. 


در سن 14 سالگی و پس از فرا گرفتن مقدمات، همراه برادر بزرگش مرتضی قلی خان صنیع الدوله به اروپا رفت و در سوئیس به تحصیل پرداخت و در 1297ه.ق. به ایران مراجعت کرد و به تکمیل زبان فارسی و عربی پرداخت و در موسیقی سعی بلیغ کرد. در سال 1303ه.ق. به سمت معلم زبان آلمانی در دارالفنون مشغول کار شد. 

در سن 14 سالگی و پس از فرا گرفتن مقدمات، همراه برادر بزرگش مرتضی قلی خان صنیع الدوله به اروپا رفت و در سوئیس به تحصیل پرداخت و در 1297ه.ق. به ایران مراجعت کرد و به تکمیل زبان فارسی و عربی پرداخت و در موسیقی سعی بلیغ کرد. در سال 1303ه.ق. به سمت معلم زبان آلمانی در دارالفنون مشغول کار شد. 


مهدی قلی خان پس از مراجعت از آلمان در تلگرافخانه استخدام شد. او در سال 1311ه.ق.  همراه برادر دیگرش محمدقلی خان مخبرالممالک به سمت پیشخدمتی مخصوص منصوب شد. چهار سال بعد وقتی مخبرالدوله (پدر) درگذشت، پسران او به حضور شاه رفتند و هر یک لقبی یافتند. وی به مخبرالسلطنه شهرت یافت و پس از آن رئیس پستخانه و تلگرافخانه آذربایجان گشت. بعد از عزل امین السلطان اتابک از صدارت، همراه وی در 1319ه.ق. سفری به اروپا، آمریکا، چین، ژاپن و هند رفت؛ ولی به تنهایی به تهران بازگشت. مدتی سرگرم تألیفات کتاب بود. در اواخر سلطنت مظفرالدین شاه رئیس مدرسه نظامی تهران شد. در 1285ه.ش (1324ه.ق) مشیرالدوله صدراعظم به دستور مظفرالدین شاه، یک هیئت پنج نفری را که دو پسر خود او میرزا حسن خان و میرزا حسین خان و آقایان صنیع الدوله و محتشم السلطنه و نیز شخص مخبرالسلطنه عضو آن بودند، برای تدوین نظامنامه انتخابات اولین دوره مجلس تعیین کرد. 

مهدی قلی خان پس از مراجعت از آلمان در تلگرافخانه استخدام شد. او در سال 1311ه.ق.  همراه برادر دیگرش محمدقلی خان مخبرالممالک به سمت پیشخدمتی مخصوص منصوب شد. چهار سال بعد وقتی مخبرالدوله (پدر) درگذشت، پسران او به حضور شاه رفتند و هر یک لقبی یافتند. وی به مخبرالسلطنه شهرت یافت و پس از آن رئیس پستخانه و تلگرافخانه آذربایجان گشت. بعد از عزل امین السلطان اتابک از صدارت، همراه وی در 1319ه.ق. سفری به اروپا، آمریکا، چین، ژاپن و هند رفت؛ ولی به تنهایی به تهران بازگشت. مدتی سرگرم تألیفات کتاب بود. در اواخر سلطنت مظفرالدین شاه رئیس مدرسه نظامی تهران شد. در 1285ه.ش (1324ه.ق) مشیرالدوله صدراعظم به دستور مظفرالدین شاه، یک هیئت پنج نفری را که دو پسر خود او میرزا حسن خان و میرزا حسین خان و آقایان صنیع الدوله و محتشم السلطنه و نیز شخص مخبرالسلطنه عضو آن بودند، برای تدوین نظامنامه انتخابات اولین دوره مجلس تعیین کرد. 


از سال 1324ه.ق. و همزمان با انقلاب مشروطیت در ایران، دوران فعالیت و شهرت مخبرالسلطنه آغاز شد. وی هم مورد اعتماد مجلس بود و هم مورد اعتماد دربار و در واقع واسطه میان شاه و آزادیخواهان به حساب می آمد. پس از مرگ مظفرالدین شاه در 1324ه.ق، هدایت همچنان در سیاست بود و در زمان محمدعلی شاه نیز از سیاست جدا نشد. با تشکیل کابینه دوم کوتاه مدت سلطان علیخان وزیر افخم در 1325ه.ق، هدایت وزیر معارف شد. این کابینه از ششم صفر تا شانزدهم ربیع الاول زمام امور را در دست داشت و اولین کابینه بود که عنوان صدارت را از بین برد. در کابینه بعدی که اتابک در بیست ربیع الاول همان سال تشکیل داد مخبرالسلطنه وزیر علوم بود. این کابینه تا رجب همان سال دوام داشت. در کابینه بعد که ریاست آن را ناصرالملک به عهده داشت و از 18 رمضان (4 آبان) تا 14 ذی القعده 1325ه.ق. به مدت پنجاه و شش روز دوام داشت، هدایت به عنوان وزیر معارف بر مسند کار بود. از این زمان تا 4 ربیع الثانی 1326ه.ق. که کابینه نظام السلطنه تشکیل شد، دوران فترتی بود که طبق گفته خود هدایت در کتاب خاطرات و خطرات، در دوران فترت مشیرالسلطنه رئیس الوزراء می شد. در کابینه هفتم که نظام السلطنه رئیس الوزراء بود و در 4 ربیع الثانی 1326ه.ق. تشکیل شد، وزیر عدلیه بود. 

از سال 1324ه.ق. و همزمان با انقلاب مشروطیت در ایران، دوران فعالیت و شهرت مخبرالسلطنه آغاز شد. وی هم مورد اعتماد مجلس بود و هم مورد اعتماد دربار و در واقع واسطه میان شاه و آزادیخواهان به حساب می آمد. پس از مرگ مظفرالدین شاه در 1324ه.ق، هدایت همچنان در سیاست بود و در زمان محمدعلی شاه نیز از سیاست جدا نشد. با تشکیل کابینه دوم کوتاه مدت سلطان علیخان وزیر افخم در 1325ه.ق، هدایت وزیر معارف شد. این کابینه از ششم صفر تا شانزدهم ربیع الاول زمام امور را در دست داشت و اولین کابینه بود که عنوان صدارت را از بین برد. در کابینه بعدی که اتابک در بیست ربیع الاول همان سال تشکیل داد مخبرالسلطنه وزیر علوم بود. این کابینه تا رجب همان سال دوام داشت. در کابینه بعد که ریاست آن را ناصرالملک به عهده داشت و از 18 رمضان (4 آبان) تا 14 ذی القعده 1325ه.ق. به مدت پنجاه و شش روز دوام داشت، هدایت به عنوان وزیر معارف بر مسند کار بود. از این زمان تا 4 ربیع الثانی 1326ه.ق. که کابینه نظام السلطنه تشکیل شد، دوران فترتی بود که طبق گفته خود هدایت در کتاب خاطرات و خطرات، در دوران فترت مشیرالسلطنه رئیس الوزراء می شد. در کابینه هفتم که نظام السلطنه رئیس الوزراء بود و در 4 ربیع الثانی 1326ه.ق. تشکیل شد، وزیر عدلیه بود. 


در ربیع الاول 1326 فرمانفرما از ایالت آذربایجان استعفا کرد و مخبرالسلطنه از طرف شاه به فرمانفرمایی مملکت آذربایجان منصوب شد. طبق گفته خود هدایت، فرمان مأموریتش به دستخط خود محمدعلی شاه بود. در همین ایام بود که بین مجلس و شاه و نیز در مجلس بین وکلا اختلافاتی بروز کرد. 

در ربیع الاول 1326 فرمانفرما از ایالت آذربایجان استعفا کرد و مخبرالسلطنه از طرف شاه به فرمانفرمایی مملکت آذربایجان منصوب شد. طبق گفته خود هدایت، فرمان مأموریتش به دستخط خود محمدعلی شاه بود. در همین ایام بود که بین مجلس و شاه و نیز در مجلس بین وکلا اختلافاتی بروز کرد. 


9 جمادی الثانی 1326ه.ق. به دستور محمدعلی شاه مجلس به توپ بسته شد. در این زمان هدایت در آذربایجان بود و چون خود از آزادیخواهان بود، نمی توانست جلوی اعتراض مردم تبریز را بگیرد. مردم تبریز در تلگرافخانه جمع شدند و تلگراف هایی سخت حتی در مورد عزل شاه به تهران فرستادند. در این زمان مشیرالسلطنه به هدایت تلگرافی می زند مبنی بر اینکه شما نوکر دولت هستید و باید امنیت را برقرار کنید. هدایت که نمی توانست چنین کاری کند و به قول خودش دو رنگ شود، استعفا داد و به طرف فرنگ به راه افتاد و به اتریش رفت. از آنجا برای شاه و برای مشیرالسلطنه نامه نوشت و در واقع مشروطه را تأیید کرد. در مدت حضور وی در اروپا، مکاتبات بسیاری به وی شد از وزارت داخله نیز با امضای سردار اسعد تلگرافی به او رسید، مبنی بر اینکه به تبریز باز گردد. 

9 جمادی الثانی 1326ه.ق. به دستور محمدعلی شاه مجلس به توپ بسته شد. در این زمان هدایت در آذربایجان بود و چون خود از آزادیخواهان بود، نمی توانست جلوی اعتراض مردم تبریز را بگیرد. مردم تبریز در تلگرافخانه جمع شدند و تلگراف هایی سخت حتی در مورد عزل شاه به تهران فرستادند. در این زمان مشیرالسلطنه به هدایت تلگرافی می زند مبنی بر اینکه شما نوکر دولت هستید و باید امنیت را برقرار کنید. هدایت که نمی توانست چنین کاری کند و به قول خودش دو رنگ شود، استعفا داد و به طرف فرنگ به راه افتاد و به اتریش رفت. از آنجا برای شاه و برای مشیرالسلطنه نامه نوشت و در واقع مشروطه را تأیید کرد. در مدت حضور وی در اروپا، مکاتبات بسیاری به وی شد از وزارت داخله نیز با امضای سردار اسعد تلگرافی به او رسید، مبنی بر اینکه به تبریز باز گردد. 


در 25 تیر 1288ه.ش. محمدعلی شاه به سفارت روس پناهنده شد و پرچم دو دولت روس و انگلیس در بالای محل اقامت وی به اهتزاز درآمد. همین روز عده ای از نمایندگان به همراه جمعی از علماء، مجلس عالی فوق العاده تشکیل دادند. مجلس بعد از خلع محمدعلی شاه هیئت دولت جدیدی تعیین کرد که در آن حاج مهدیقلی خان مخبرالسلطنه برای والیگری آذربایجان از اروپا فراخوانده شد. سرانجام وی در سوم شعبان 1327ه.ق. به تبریز برگشت. به این ترتیب مخبرالسلطنه برای دومین بار مأمور انتظام امور آذربایجان شد. استعفا و عزیمت مجدد به فرنگ در شش صفر 1329ه.ق. صنیع الدوله (برادر مخبرالسلطنه که رئیس مجلس هم بود) کشته شد. در پی آزرده خاطر شدن مخبرالسلطنه، وی در شعبان 1329 استعفا کرد و راه فرنگ را پیش گرفت و به وینه رفت.  

در 25 تیر 1288ه.ش. محمدعلی شاه به سفارت روس پناهنده شد و پرچم دو دولت روس و انگلیس در بالای محل اقامت وی به اهتزاز درآمد. همین روز عده ای از نمایندگان به همراه جمعی از علماء، مجلس عالی فوق العاده تشکیل دادند. مجلس بعد از خلع محمدعلی شاه هیئت دولت جدیدی تعیین کرد که در آن حاج مهدیقلی خان مخبرالسلطنه برای والیگری آذربایجان از اروپا فراخوانده شد. سرانجام وی در سوم شعبان 1327ه.ق. به تبریز برگشت. به این ترتیب مخبرالسلطنه برای دومین بار مأمور انتظام امور آذربایجان شد. استعفا و عزیمت مجدد به فرنگ در شش صفر 1329ه.ق. صنیع الدوله (برادر مخبرالسلطنه که رئیس مجلس هم بود) کشته شد. در پی آزرده خاطر شدن مخبرالسلطنه، وی در شعبان 1329 استعفا کرد و راه فرنگ را پیش گرفت و به وینه رفت.  


مهدی قلی خان در سال 1291 شمسی پس از بازگشت از فرنگ به حکومت فارس رفت و سه سال در آنجا ماند. نمایندگی مجلس و عضویت در کابینه بعد از مراجعت به تهران به نمایندگی مجلس چهارم انتخاب شد و در سال 1296ه.ش. در دومین کابینه عین الدوله در عصر مشروطیت به وزارت عدلیه رسید و این سمت را در کابینه مستوفی الممالک هم حفظ نمود. در اوایل تیرماه 1299ه.ش. شیخ محمد خیابانی بر تبریز مسلط شد و عین الدوله والی اعزامی مرکز را وادار به ترک شهر نمود. وثوق الدوله نیز که از هر طرف تحت فشار بود، از صدراعظمی کناره گرفت و مشیرالدوله به جای او انتخاب شد. روز شنبه 16 شوال 1338ه.ق. برابر با 12 سرطان 1299ه.ش. میرزا حسن خان مشیرالدوله در قصر صاحبقرانیه به حضور شاه (احمدشاه) رسید و اعضای کابینه خود را معرفی کرد که در آنجا حاج مخبرالسلطنه به عنوان وزیر دارایی (مالیه) انتخاب شده بود؛ اما کمی بعد از معرفی کابینه بر اثر مشکلات قیام شیخ محمد خیابانی در تبریز، وی به آذربایجان اعزام شد. ایالت آذربایجان طبق گفته محمد تقی بهار «مشیرالدوله این شخص را به ایالت (استانداری) آذربایجان که آن روزها آزادی ستان نام یافته بود، برگماشت و مشارالیه وارد آذربایجان شد. چون خود دموکرات بود، می دانست با دموکرات ها چگونه معامله باید کرد. بنابراین موفق شد که جای  خود را گرم کند و مثل عین الدوله از ساعت اول زیر پایش را جاروب نکنند و نمک در کفشش نریزند. پس از آن به معاونت دسته ای قزاق بر حزب «قیامیون» تاخته و کار خیابانی را ساخت و نعش او را که در زیرزمین خانه ای از طرف قزاقان تیرباران شده و یا به قول مخبرالسلطنه خودکشی کرده بود، بیرون کشیدند ...». در واقع شیخ محمد خیابانی در حکومت سوم مخبرالسلطنه در آذربایجان کشته شد. عضویت در کابینه مستوفی الممالک مخبرالسلطنه بعد از کودتای 1299ه.ش. (1339 ه.ق) مدتی از کار برکنار بود تا اینکه در کابینه مستوفی الممالک مدت کوتاهی وزارت فواید عامه و تجارت را به عهده گرفت و در مدت عضویت در این کابینه با رضاخان سردار سپه، وزیر جنگ از نزدیک آشنا شد. سردار سپه در 6 آبان 1302ش. با سمت های وزیر جنگ و وزیر داخله به عنوان رئیس الوزرا نیز تشکیل کابینه داد. 

مهدی قلی خان در سال 1291 شمسی پس از بازگشت از فرنگ به حکومت فارس رفت و سه سال در آنجا ماند. نمایندگی مجلس و عضویت در کابینه بعد از مراجعت به تهران به نمایندگی مجلس چهارم انتخاب شد و در سال 1296ه.ش. در دومین کابینه عین الدوله در عصر مشروطیت به وزارت عدلیه رسید و این سمت را در کابینه مستوفی الممالک هم حفظ نمود. در اوایل تیرماه 1299ه.ش. شیخ محمد خیابانی بر تبریز مسلط شد و عین الدوله والی اعزامی مرکز را وادار به ترک شهر نمود. وثوق الدوله نیز که از هر طرف تحت فشار بود، از صدراعظمی کناره گرفت و مشیرالدوله به جای او انتخاب شد. روز شنبه 16 شوال 1338ه.ق. برابر با 12 سرطان 1299ه.ش. میرزا حسن خان مشیرالدوله در قصر صاحبقرانیه به حضور شاه (احمدشاه) رسید و اعضای کابینه خود را معرفی کرد که در آنجا حاج مخبرالسلطنه به عنوان وزیر دارایی (مالیه) انتخاب شده بود؛ اما کمی بعد از معرفی کابینه بر اثر مشکلات قیام شیخ محمد خیابانی در تبریز، وی به آذربایجان اعزام شد. ایالت آذربایجان طبق گفته محمد تقی بهار «مشیرالدوله این شخص را به ایالت (استانداری) آذربایجان که آن روزها آزادی ستان نام یافته بود، برگماشت و مشارالیه وارد آذربایجان شد. چون خود دموکرات بود، می دانست با دموکرات ها چگونه معامله باید کرد. بنابراین موفق شد که جای  خود را گرم کند و مثل عین الدوله از ساعت اول زیر پایش را جاروب نکنند و نمک در کفشش نریزند. پس از آن به معاونت دسته ای قزاق بر حزب «قیامیون» تاخته و کار خیابانی را ساخت و نعش او را که در زیرزمین خانه ای از طرف قزاقان تیرباران شده و یا به قول مخبرالسلطنه خودکشی کرده بود، بیرون کشیدند ...». در واقع شیخ محمد خیابانی در حکومت سوم مخبرالسلطنه در آذربایجان کشته شد. عضویت در کابینه مستوفی الممالک مخبرالسلطنه بعد از کودتای 1299ه.ش. (1339 ه.ق) مدتی از کار برکنار بود تا اینکه در کابینه مستوفی الممالک مدت کوتاهی وزارت فواید عامه و تجارت را به عهده گرفت و در مدت عضویت در این کابینه با رضاخان سردار سپه، وزیر جنگ از نزدیک آشنا شد. سردار سپه در 6 آبان 1302ش. با سمت های وزیر جنگ و وزیر داخله به عنوان رئیس الوزرا نیز تشکیل کابینه داد. 


با تشکیل کابینه توسط رضاخان عملاً قدرت بدست پهلوی ها افتاد. بعد از استعفای مستوفی الممالک در خرداد 1306ه.ش مخبرالسلطنه به نخست وزیری رسید. طبق گفته خود او انتخابش با سعی تیمورتاش بود (که شاید می خواسته هدایت دستش را باز بگذارد). بعد از استعفای مستوفی الممالک در خرداد 1306ش. مخبرالسلطنه به نخست وزیری رسید. از جمله وزرای کابینه محمود جم بود که به وزارت فواید عامه معرفی گردید. پس از برخورد رضاشاه با روحانیون بر سر قانون اجباری و مخالفت روحانیون در شهرهای مختلف و مهاجرت برخی علماء به قم، وی که از این حرکت نگران بود، حاج مخبرالسلطنه را به همراه چند نفر دیگر به قم فرستاد. آنها در قم با آیت الله حاج شیخ عبدالکریم حائری ملاقات کردند و توافق شد که در این قانون تجدید نظر شود و پنج تن از علماء در مجلس به عنوان طراز اول شرکت نمایند. مخبرالسلطنه کابینه بعدی را در 4 بهمن 1309 و آخرین کابینه را در 30 فروردین 1312 معرفی کرد. وی از نخست وزیرانی بود که در دوره قاجار هم، سمت وزارت داشت و در دوران سلطنت رضاشاه کمتر از 16 سال به این سمت منصوب شد و به قول بامداد، وی مدت 6 سال و اندی نخست وزیر و پیرغلام بود. 

با تشکیل کابینه توسط رضاخان عملاً قدرت بدست پهلوی ها افتاد. بعد از استعفای مستوفی الممالک در خرداد 1306ه.ش مخبرالسلطنه به نخست وزیری رسید. طبق گفته خود او انتخابش با سعی تیمورتاش بود (که شاید می خواسته هدایت دستش را باز بگذارد). بعد از استعفای مستوفی الممالک در خرداد 1306ش. مخبرالسلطنه به نخست وزیری رسید. از جمله وزرای کابینه محمود جم بود که به وزارت فواید عامه معرفی گردید. پس از برخورد رضاشاه با روحانیون بر سر قانون اجباری و مخالفت روحانیون در شهرهای مختلف و مهاجرت برخی علماء به قم، وی که از این حرکت نگران بود، حاج مخبرالسلطنه را به همراه چند نفر دیگر به قم فرستاد. آنها در قم با آیت الله حاج شیخ عبدالکریم حائری ملاقات کردند و توافق شد که در این قانون تجدید نظر شود و پنج تن از علماء در مجلس به عنوان طراز اول شرکت نمایند. مخبرالسلطنه کابینه بعدی را در 4 بهمن 1309 و آخرین کابینه را در 30 فروردین 1312 معرفی کرد. وی از نخست وزیرانی بود که در دوره قاجار هم، سمت وزارت داشت و در دوران سلطنت رضاشاه کمتر از 16 سال به این سمت منصوب شد و به قول بامداد، وی مدت 6 سال و اندی نخست وزیر و پیرغلام بود. 


سرانجام در شهریور 1312 مخبرالسلطنه مجبور به استعفای اجباری شد. علت اصلی تغییر کابینه هم به قراری که مخبرالسلطنه در کتاب خاطرات و خطرات خود نوشته است، عدم رضایت رضاشاه از سید حسن تقی زاده (وزیر مالیه) بود و چون نمی خواست مستقیماً به او تکلیف استعفا کند، مخبرالسلطنه را وادار به استعفا از مقام نخست وزیری و تغییر کابینه نمود.  

سرانجام در شهریور 1312 مخبرالسلطنه مجبور به استعفای اجباری شد. علت اصلی تغییر کابینه هم به قراری که مخبرالسلطنه در کتاب خاطرات و خطرات خود نوشته است، عدم رضایت رضاشاه از سید حسن تقی زاده (وزیر مالیه) بود و چون نمی خواست مستقیماً به او تکلیف استعفا کند، مخبرالسلطنه را وادار به استعفا از مقام نخست وزیری و تغییر کابینه نمود.  


مخبرالسلطنه هدایت پس از کناره گیری از مقام نخست وزیری دیگر مصدر کاری نشد و در شهریورماه سال 1334ش. در سن 94 سالگی در گذشت. 

مخبرالسلطنه هدایت پس از کناره گیری از مقام نخست وزیری دیگر مصدر کاری نشد و در شهریورماه سال 1334ش. در سن 94 سالگی در گذشت. 


- وی اهل قلم و سیاست بود. ه و زبده خاطرات خود را تحت عنوان «خاطرات و خطرات» در زمان حیات خود انتشار داد و تألیفات دیگری نیز از خود باقی گذارده است. مخبرالسلطنه از خود آثار زیادی به جای گذاشت که عبارتند از: - گزارش ایرانِ قاجاریه و مشروطیت که موضوع آن درباره مشروطه و در 436 صفحه به چاپ رسیده است. - طلوع مشروطیت که باز هم موضوع آن در باب مشروطه و توسط نشر جام در 292 صفحه منتشر شده است - سفرنامه تشرف به مکه معظمه از راه سیبری، چین، ژاپن، آمریکا و... که درباره سفرنامه است و چاپخانه مجلس آن را منتشر کرده است که این کتاب در سال 2007 در قاهره توسط رفعت عبدالله سلیمان با نام الرحله المکیه من خلال الکره الارضیه به عربی ترجمه شده است. - دوره اسلام از بعثت تا طلوع موغول که تاریخ ایران را در بر می­گیرد. - افکار الامم که در باب فرهنگ و تمدن است و توسط چاپخانه مجلس به چاپ رسیده است. - گزارش ایران پیش از اسلام. - خاطرات و خطرات بازهم مشروطه را در بر دارد و در 563 صفحه است - خاطرات و خطرات توشه­ای از تاریخ شش پادشاه و گوشه از دوره زندگی من که دوره تاریخی پهلوی اول را شامل می­شود و چاپ رنگین آن را منتشر کرده است. - خاطرات و خطرات، توشه­ای از تاریخ شش پادشاه که موضوع آن قاجار است و توسط نشر زوار به چاپ رسیده است. - تحفه الآفاق که به جغرافیای عمومی پرداخته است. 
  • وی اهل قلم و سیاست بود. ه و زبده خاطرات خود را تحت عنوان «خاطرات و خطرات» در زمان حیات خود انتشار داد و تألیفات دیگری نیز از خود باقی گذارده است. مخبرالسلطنه از خود آثار زیادی به جای گذاشت که عبارتند از: - گزارش ایرانِ قاجاریه و مشروطیت که موضوع آن درباره مشروطه و در 436 صفحه به چاپ رسیده است. - طلوع مشروطیت که باز هم موضوع آن در باب مشروطه و توسط نشر جام در 292 صفحه منتشر شده است - سفرنامه تشرف به مکه معظمه از راه سیبری، چین، ژاپن، آمریکا و... که درباره سفرنامه است و چاپخانه مجلس آن را منتشر کرده است که این کتاب در سال 2007 در قاهره توسط رفعت عبدالله سلیمان با نام الرحله المکیه من خلال الکره الارضیه به عربی ترجمه شده است. - دوره اسلام از بعثت تا طلوع موغول که تاریخ ایران را در بر می­گیرد. - افکار الامم که در باب فرهنگ و تمدن است و توسط چاپخانه مجلس به چاپ رسیده است. - گزارش ایران پیش از اسلام. - خاطرات و خطرات بازهم مشروطه را در بر دارد و در 563 صفحه است - خاطرات و خطرات توشه­ای از تاریخ شش پادشاه و گوشه از دوره زندگی من که دوره تاریخی پهلوی اول را شامل می­شود و چاپ رنگین آن را منتشر کرده است. - خاطرات و خطرات، توشه­ای از تاریخ شش پادشاه که موضوع آن قاجار است و توسط نشر زوار به چاپ رسیده است. - تحفه الآفاق که به جغرافیای عمومی پرداخته است. 


تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۱۶:۴۸:۲۶

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۸/۰۳/۰۷ ۰۱:۳۶:۱۸

مهدی ‌قلی خان هدایت

خلاصه زندگی نامه

 مهدی ‌قلی خان هدایت، معروف به خان خانان و ملقب به مخبرالسلطنه، حاکم آذربایجان و نماینده مجلس در زمان قاجار و از مدافعان کودتای سوم اسفند که قریب پنجاه سال در صحنه سیاسی ایران بازیگری داشت. گاه در مقام استانداری و وکالت، گاه در مقام وزارت و صدارت. او از مهره‌های اساسی تاریخ معاصر ایران به شمار می‌رود. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع